Auteursrecht is het recht van de maker van een oorspronkelijk (of: origineel) werk, om dit werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Makers zijn bijvoorbeeld regisseurs, componisten, fotografen, schrijvers of kunstenaars, maar ook u bent een maker als u bijvoorbeeld video-opnamen maakt. Registratie of depot van een werk is niet nodig om beschermd te worden door het auteursrecht; dit recht ontstaat automatisch op voorwaarde dat het gecreëerde werk oorspronkelijk is. Het auteursrecht (‘copyright’ in het Engels) wordt ook wel ‘intellectueel eigendom’ genoemd.
Onder het begrip ‘openbaar maken’, valt elke vorm van vertonen (voor video en beeldmateriaal) en elke vorm van ten gehore brengen (voor muziek en geluid). Uitzenden op televisie of radio, streamen via internet, maar ook het in het openbaar afspelen met een audio-, videorecorder of DVD-speler zijn allemaal vormen van openbaar maken. Ook de verspreiding van stoffelijke exemplaren (kopieën van het werk bijvoorbeeld op CD-Rom, DVD of videoband) valt onder openbaar maken. Denk bijvoorbeeld aan de verkoop van CD(-Rom)s.
Zodra u een stoffelijke kopie (DVD, CD(-Rom), videoband e.d.) legaal in bezit heeft, bijvoorbeeld door aankoop, mag u deze weer verder verkopen zonder dat u het openbaarmakingsrecht van de rechthebbende schendt; dít exemplaar was immers al openbaar gemaakt (dit wordt ‘uitputting’ van het openbaarmakingsrecht genoemd). Maar dit geldt alleen voor stoffelijke exemplaren van een werk, dus niet voor de digitale omgeving. Voor elke keer dat u een werk digitaal wilt openbaar maken (bijvoorbeeld op internet), heeft u in principe wél toestemming van de rechthebbende nodig. Overigens geldt dat niet als u alleen via een hyperlink verwijst naar een werk dat op andermans website openbaar wordt gemaakt.
Onder ‘verveelvoudigen’ valt iedere vorm van kopiëren, met inbegrip van digitaliseren en downloaden, maar ook het maken van een compilatie, het opnemen van (delen van) een werk in een databank of het opnieuw gebruiken van delen ervan in een nieuw werk.
In ruil voor de toestemming die de maker aan anderen kan geven om zijn werk te kopiëren en openbaar te maken, mag hij een vergoeding te vragen. Maar hij kan anderen ook gratis hergebruik toestaan (zie vraag 6i). Deze toestemming (voor een afgesproken gebruiksvorm) wordt een licentie genoemd, met (eventuele) bijbehorende licentievergoeding (‘royalty’ in het Engels).
Het verveelvoudigings- en openbaarmakingsrecht worden daarom samen ook wel de exploitatierechten genoemd. In plaats van deze rechten te licentiëren, kan de maker ze ook in hun geheel exclusief aan een ander overdragen (bijvoorbeeld een uitgever), zodat dié het werk vervolgens kan gaan exploiteren via licentievergoedingen.
Let wel: de maker kan zijn exploitatierechten alleen schriftelijk overdragen. Een licentie geven, kan wel mondeling gebeuren (maar uit bewijsoogpunt is de schriftelijke vorm beter).