Eerste Kamer niet voor Nederlanders in het buitenland?

Nederlanders in het buitenland mogen niet meedoen aan de Provinciale Statenverkiezingen op 2 maart. Ze hebben dus ook geen invloed op de samenstelling van de Eerste Kamer. Maar omdat die zo'n cruciale rol speelt voor het huidige gedoogkabinet, leidt dat tot veel vragen.

'Provinciale Staten? I couldn't care less', schrijft Cees van der Lee vanuit Ecuador. 'Ik woon niet in een Nederlandse provincie, dus het is logisch dat ik niet mee mag doen. Maar van een andere orde zijn de verkiezingen voor de Eerste Kamer, die indirect ook via de Provinciale Staten plaatsvinden.'

Kromme situatie?
Volgens hoogleraar staatsrecht Douwe-Jan Elzinga van de Rijksuniversiteit Groningen is het een lastige situatie. 'Je zou kunnen zeggen: moet je maar niet in het buitenland gaan wonen. Maar de consequentie is wel dat je niet mee kan doen aan de verkiezingen voor de Eerste Kamer en geen invloed kan uitoefenen.'

'Een kromme situatie', noemt Harm het op de Facebookpagina van de Wereldomroep. Elvira vraagt zich af waarom ze wel mag stemmen voor de Tweede Kamer als Nederlander in het buitenland maar geen invloed heeft op de Eerste Kamer. 'Beide kamers vertegenwoordigen het volk en daar horen wij Nederlanders in het buitenland ook bij!'

Verklaring
'Al sinds 1848 hebben we indirecte verkiezingen van de Eerste Kamer', zegt hoogleraar staatsrecht Derk Bunschoten van de Radboud Universiteit Nijmegen. Lange tijd was het ook geen relevante vraag. 'Je moet niet vergeten dat tot in de jaren '50 bijna niemand naar het buitenland ging. Zelfs niet op vakantie.'

Met de herziening van de grondwet in 1983 is men halverwege de jaren '60 begonnen, de tijd van het openen van grenzen en verandering. Expats en emigranten kunnen daarom sinds halverwege de jaren '80 stemmen voor de Tweede Kamer. 'Ze worden in staat geacht om zich voldoende te informeren in het buitenland om een goede stem uit te kunnen brengen.'

Voor de Provinciale Staten is dat anders. 'Daar heeft men misschien het regionale laten prevaleren. Het is ook moeilijk om te verdedigen dat ik een belang heb bij het kiezen voor de provincie', legt Bunschoten uit. Zelf woont hij in Duitsland, maar ook bij de vergelijkbare Duitse Kreistagverkiezingen staat hij langs de lijn.

Wijziging grondwet
Als Nederlander in het buitenland begrijpt Bunschoten de bezwaren van expats en emigranten, zeker nu het erom spant. Maar om Nederlanders in het buitenland kiesrecht te geven moet eerst de grondwet worden aangepast. Want in artikel 129 staat dat je om te stemmen ingezetene moet zijn van de provincie.
Je moet óf die ingezeteneneis opheffen, óf de getrapte verkiezingen opheffen, zegt Bunschoten. 'In beide gevallen moet je de grondwet aanpassen. Dat heeft ook gevolgen voor de verhoudingen binnen de Staten-Generaal. Als je de Eerste Kamer direct kiest, veranderen de verhoudingen ten opzichte van de Tweede Kamer.'

Liever niet
Dit is precies de reden waarom Paulus op Facebook achter het huidige systeem staat. 'De Eerste Kamer zit vol met experts die de wetgeving controleren. Als we de Eerste Kamer direct zouden kiezen, zouden we met twee Tweede Kamers zitten. Zonder deze experts.'

'In Nieuw-Zeeland hebben we niet eens een senaat', vervolgt Paulus. 'Alleen een parlement vol 'populaire' gasten die regelmatig slechte wetgeving produceren die door niemand anders gecontroleerd wordt. Nee, dan liever het Nederlandse systeem. Misschien niet zo democratisch, maar het werkt wel goed vind ik.'

Gelijkheidsbeginsel
Blijft de vraag of het stemrecht eigenlijk wel beperkt mág worden. 'Een Nederlander in Nederland kan wel stemmen en een Nederlander in het buitenland niet', zegt professor Elzinga. 'Volgens het gelijkheidsbeginsel van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is het niet zeker dat je op voorhand een rechtszaak zou verliezen. Daar ligt een kans, denk ik, want het is wel degelijk een probleem.'
Vooralsnog moeten Nederlanders in het buitenland het doen met de belofte van de Eerste Kamerleden om alle Nederlanders te vertegenwoordigen. Een oplossing die vergelijkbaar is met die voor minderjarigen. 'En dergelijke fixaties mag je aanbrengen in je kiesproces volgens het internationale recht', zegt Elzinga.