'Ik ben de enige Nederlander die hier uit vrije wil is gekomen'

'Taxi Cimislia, goedendag'. Met een opgewekte, beleefde stem wordt de telefoon opgenomen in een donker kantoor dat dienst doet als taxicentrale. Naast de telefoniste, de telefoon en een zender wordt de ruimte gevuld met een bank, stoel, tafel, televisie en lijst met tarieven. Een bed dient als slaapvoorziening, tenminste, wanneer er sprake is van een rustige nacht.

Eigenaar van dit taxibedrijf in Cimislia, een 17.000 koppen tellend stadje in Moldavië, is Emile van Leeuwen. Een goedlachse 34-jarige Venloënaar die bijna vier jaar geleden naar de voormalige Sovjet-staat emigreerde om een nieuw bestaan op te bouwen. Ver weg van huis en haard, in het armoedigste land van Europa en zonder enig perspectief om te kunnen profiteren van zijn status als gediplomeerd jurist. Wat dreef hem weg van Nederland naar Moldavië, waar de laagste salarissen van het Europese continent worden verdiend?

Vrije wil
'Waar gebreken zijn, zijn kansen', begint Van Leeuwen. Het is zijn lijfspreuk. 'In mijn studietijd heb ik gereisd door Roemenië en Moldavië. De taal, het Roemeens, trok me. Maar ik zag ook dat in Moldavië niet alles even ontwikkeld is. Dan kun je daar negatief over doen, maar ook mogelijkheden zien.'

Aan zijn vertrek naar Moldavië zit een vervelende bijsmaak. Emile was helemaal klaar met Nederland, het land waar hij notarieel recht aan de Universiteit van Leiden had gestudeerd en dat hem een veelbelovende loopbaan als jurist leek te bieden. De wijze waarop Van Leeuwens oom en ambtsgenoot in 2008 publiekelijk door de media werd aangepakt vanwege een vermeende fraudezaak stootte hem ernstig tegen de borst. Sterker nog, zijn aspiraties om zelf als notaris aan de slag te gaan, verdwenen als sneeuw voor de zon. Evenals zijn respect voor het in zijn ogen harteloze Nederland. 'Dat mijn oom nu al zijn rechtszaken wint, zijn natuurlijk pyrrhusoverwinningen. Het kwaad is al geschied. Ook voor mij. Ik besloot lekker naar Moldavië te gaan.' Van Leeuwen lacht: 'Volgens mij ben ik de enige Nederlander in Moldavië die hier uit vrije wil, en niet als expat, naartoe gekomen is.'

Niet meer betrouwbaar
Van Leeuwen werkte eerst als consultant voor Nederlandse bedrijven vanuit zijn woonplaats Chisinau, de hoofdstad van het vier miljoen inwoners tellende land. Tot hij vorig jaar met zijn Moldavische vriend Ruslan het taxibedrijf begon. De rolverdeling is duidelijk: zijn zakenpartner is de bedrijfsvoerder, de floor manager, terwijl Van Leeuwen achter de schermen moet zorgen voor volledige financiering van het project.

In Taxi Cimislia zit dertigduizend euro aan startkapitaal, samen met de huidige inkomsten genoeg voor drie wagens, het kantoor en acht man personeel. 'Eigenlijk is dat veel te weinig', zegt Van Leeuwen. 'Omdat de taxi's af en aan rijden, gaan we op dit moment ten onder aan ons eigen succes. We moeten mensen teleurstellen als ze bellen, en dat betekent dat we niet meer betrouwbaar zijn. Dan gaan ze naar de concurrent, en dat zijn juist individuen die ongeorganiseerd te werk gaan.'

Rendement twaalf procent
Van Leeuwen is daarom naarstig op zoek naar investeerders. Vanaf twintigduizend euro tot tweehonderdduizend, en met een rendement van twaalf procent. 'Dat krijg je in Nederland niet snel aangeboden.'

Op een looptijd van vijf jaar kan de investering dan met rente worden afgelost. Zodat hij en zijn zakenpartner onder andere meer auto's kunnen aanschaffen en laten bemannen. Maar ook om zijn personeel een flinke salarisverhoging te geven als dank en stimulans. 'Op dit moment verdient een telefoniste zeven euro per 24 uur. Eigenlijk wil ik haar elf à twaalf euro per shift kunnen geven. Dan loopt ze hier juichend door het dorp.'

Minder geld
Ter illustratie: een gemiddeld maandsalaris in Moldavië is rond de honderd euro per maand. En het minimumloon ligt op 70 euro. Zelf komt Van Leeuwen naar eigen zeggen momenteel niet in de buurt van 'de Moldavische Balkenendenorm'. 'De nieuwe president, Nicolae Timofti, ontvangt negenduizend lei per maand.' We spreken dan over omgerekend 650 euro. 'Eigenlijk is dat niet genoeg voor mij', geeft Van Leeuwen toe. Vooral omdat ik een deel van mijn salaris 'geef' aan Ruslan. Hij heeft een vrouw en een tweejarig dochtertje te onderhouden. Met het meisje, Alina, ben ik overigens verbonden door de Cumatru. Dat is de relatie tussen de ouder van een kind en de peetom of - tante die het kind heeft gedoopt. In Moldavië heeft dat grote betekenis, je wordt echt familie van iemand. Alleen om die reden al accepteer ik het om nu even van minder geld rond te komen.'

Eigenlijk is Van Leeuwen zelf een Moldaviër geworden. Wanneer hij Nederlands praat, sluipen er zonder dat hij het beseft Roemeense woordjes tussen. Hij beweegt zich soepeltjes door Chisinau, doet boodschappen waar de locals dat ook doen en kent het land met haar geschiedenis en cultuur in feite beter dan menig Moldaviër. Om die laatste reden beweegt hij zich soms in gesprekken en discussies met vrienden en kennissen wel op gevaarlijk terrein. Want waar de Moldaviërs intuïtief in het leven staan, probeert Van Leeuwen veel op te hangen aan de Moldavische én Europese invalshoek. 'Ik begrijp de Moldavische ziel, maar dat hoeft niet te betekenen dat ik het altijd ermee eens ben.'

Anti-corruptie
Wanneer Nederlandse en andersoortige ondernemers in Moldavië zouden willen investeren, is dat volgens Van Leeuwen wel een vereiste. 'Je moet hier niet in je eentje willen neerstrijken om het wiel zelf te gaan uitvinden. Je hebt ook vertrouwenspersonen nodig, al is dat in Moldavië niet altijd even makkelijk. Maar maffiapraktijken zijn hier al sinds de jaren negentig niet meer, hoor.'

En corruptie dan? 'Van nature ben ik anti-corruptie', begint Van Leeuwen. 'Maar je leert hier nuances zoeken. Bepaalde procedures worden vergemakkelijkt door wat geld 'te geven'. In principe is dat corruptie, maar zo werkt iedereen hier. Als daar tegenover staat dat er buitenlands kapitaal in Moldavië geïnvesteerd wordt, wat echt nodig is om hier voor ontwikkeling te zorgen, dan is dat maar zo.'
Wat Van Leeuwen betreft blijft hij nog lang in Moldavië hangen. 'Ik ben een trotse patriottische Nederlander, maar ik voel me goed hier. Ik heb kennis opgedaan van het land en hier mijn plek gevonden.'