Een expatleven bij het oud vuil

Op een vlooienmarkt gevonden: foto’s en parafernalia van een expatleven. De vinder ging op zoek naar de eigenaar. Hij vond Piet Helsdingen; een weduwnaar, oud en eenzaam, die zich voorbereidde op zijn eigen dood en aan het opruimen was geslagen. Piet Helsdingen had veel van zijn leven letterlijk bij het oud vuil gezet.
Piets zoon, die in de VS woonde, had duidelijk geen interesse in de spullen. Nu liggen ze bij het Expatriate Archive Centre, waarvandaan ik de speurtocht heb voortgezet.

De bundel van Piet Helsdingen bevat een fotoboekje en erg veel kindertekeningen, voornamelijk uit zijn tijd in Barranquilla, Colombia. Eind jaren 40 werkte Piet daar voor Chevron/Shell. Vanwege zijn werk had hij in diverse landen gewoond, zoals Canada, Afrika en Madagascar.

Hoe zit het nu met Piet Helsdingen en wat heeft hem doen besluiten om zo rigoreus zijn verleden op te ruimen? Ik kan het enkel proberen te reconstrueren, want Piet is inmiddels overleden. Dit is wat ik heb weten te achterhalen.

Oorlog en liefde
Piet werd in 1918 in Den Haag geboren. Hij was geofysicus en werkte voor Shell, toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Over zijn belevenissen tijdens de oorlog heeft hij een boekje geschreven, The girl on the bicycle, dat nooit is uitgegeven. Dankzij het boekje krijg ik meer zicht op zijn leven en een beter beeld van de man die hij was.

In de meidagen van 1940 hielp Piet mee bij de verdediging van een brug aan de Vliet en het bedienen van het afweergeschut. Piet werd niet opgeroepen om in Duitsland te gaan werken, omdat het hoofd exploratie van Shell een schema wist op te zetten om zijn werknemers aan het werk te houden.
Na de overgave pakte Piet zijn gewone leven weer op en ging weer aan de slag bij Shell. De vader van Piet was gezagvoerder op de koopvaardij en werd al vrij snel onder de wapenen geroepen. Zij zouden elkaar nooit meer terugzien; zijn vader kwam terug en stierf vlak daarop, toen Piet al was uitgezonden.

In 1944 leerde Piet zijn toekomstige vrouw Margaret Danker kennen, waarmee hij zich al snel verloofden. In september trouwden ze en verhuisden ze van Amsterdam naar Den Haag.

Het expatleven begint
 In januari 1946 werd Piet door Shell voor een training naar Houston gestuurd. Margaret bleef achter. Vanuit Houston werd hij in januari 1947 naar Colombia uitgezonden. Een maand later voegt Margaret zich bij hem, na 13 maanden van scheiding. Het leven werd weer normaal, 'als je 6 weken in de bush, 1 week thuis normaal kunt noemen', schrijft hij zelf.

Bladerend door het fotoboekje zie je stralende mensen, duidelijk genietend van elkaar en van hun tijd in Colombia. Tripjes naar Nederland - rond de kroning van koningin Juliana -, naar de VS of Canada. In 1949 verblijven ze een paar dagen bij een Canadese soldaat die ze hadden leren kennen tijdens de bevrijdingsfeesten.

Een onbekend meisje
Op veel foto’s staat een meisje van een jaar of 8. De tekeningen en briefjes die ook in de bundel zitten, moeten van haar hand zijn. Wie is dit meisje? Ze heette Ellen en is in 1941 geboren en ze is jong gestorven. Dat weet ik, omdat Piet dit aan de vinder heeft verteld. In zijn boekje noemt hij haar helemaal niet.

Als Piet en Margaret elkaar in 1944 hebben leren, kan Ellen duidelijk niet zijn dochter zijn, hoewel hij haar wel zo noemt. Maar van wie is ze dan wel? Speurwerk bij diverse archieven levert me wel wat informatie op; Ellen moet uit een eerder huwelijk van Margaret met Jan Harmen IJmker zijn. Maar hun persoonskaarten zijn nog niet vrijgegeven, dus ik kan ze niet inzien.

Toch krijg ik langzaam maar zeker een beter beeld van Piet en zijn gezin.

Een kinderleventje in Colombia
Uitnodigingen voor feestjes, verjaardagskaartjes, kattebelletjes van vriendinnetjes, schoolrapporten en brieven. De bundel bevat vooral spulletjes van Ellen uit de tijd in Colombia. Heel erg lief en schattig allemaal.

Ellen ging naar de Karl C. Parrish school, een Amerikaanse school in Barranquilla. Haar lerares schrijft op eerste rapport van schooljaar 1947-1948: Ellen is eager to learn and is making fine progress in all her school activities. En later in het jaar: Ellen continues to do satisfactory work in first grade. Ook het jaar daarna doet ze het goed: It has been a pleasure to have Ellen in our class.

Ellen speelt een van de pelgrimvrouwen in een toneelstuk: The first thanksgiving. Ook moet ze veel vriendinnetjes hebben, want er zijn veel uitnodigingen voor allerlei feestjes. Ze heeft zich goed aangepast aan taal en land. Hieruit blijkt maar weer hoe flexibel kinderen kunnen zijn.

Later verhuizen ze naar Bogota, geen idee wanneer. Ellen gaat naar het Colegio Nueva Granada, ook een op Amerikaanse leest geschoeide school. Ook hier weer een uitnodiging voor een feest. Dit keer carnaval op school, waarbij iedereen welkom is, ook degenen die geen kinderen op school hebben; The more the merrier. Allerlei entertainment is er die avond en de opbrengsten gaan naar de school, voor nieuwe boeken et cetera.

Verlies van het Nederlands
Ellen lijkt al snel haar Nederlands kwijt te raken. Er zijn briefjes aan haar moeder en haar Daddy (ik vermoed Piet), allemaal in het Engels.

Ze schrijft een lief kaartje aan haar moeder: Dear mother, I am now at Betty’s house and I am so lonesome so I decided to make a card for you and I hope you to have a very merry  birthday. Ook Valentijnskaartjes en kerstkaartjes aan haar moeder zijn in het Engels. Uit alles blijkt, ook uit de foto's, dat ze gek is op haar moeder.

Ook schrijft ze in een brief aan Barbara en Mary Lou - waarschijnlijk vriendinnetjes - dat ze hen erg mist. Omdat ze ziek was, had ze geen afscheid van ze kunnen nemen voor ze naar Bogota verhuisde. Ze heeft duidelijk moeite met afscheid nemen. Iets wat telkens terugkomt als je expat bent en veel verhuist, maar wat voor expatkinderen nog moeilijker te begrijpen is.

Ten slotte zijn er twee kaarten uit Nederland voor haar verjaardag, beide in het Nederlands geschreven. 'Ik schrijf maar in het Hollands. Als je het niet kan lezen, leest je moeder het je denk ik wel voor', schrijft ene Anneke. Ze maakt ook een toespeling naar een reis die Ellen met haar ouders gemaakt heeft naar de USA. De foto's van die reis zitten in het fotoboekje.

Wat is er van Ellen geworden?
Zoveel herinneringen aan een klein meisje dat in het buitenland een leventje opbouwt en het kennelijk ook goed doet. Wat is het dan treurig, dat ze nergens is te vinden. Aan de vinder heeft Piet verteld dat ze jong is gestorven. Maar hoe jong, waaraan, wanneer en waar?

Later, in 1958, krijgen Piet en Margaret een zoon. Ze wonen dan in de Verenigde Staten. Uit gegevens van het Centraal Bureau voor Genealogie blijkt dat Margaret de Amerikaanse nationaliteit krijgt.

Uiteindelijk komt de familie Helsdingen terug naar Europa, waar ze zowel in Cannes, als in Den Haag wonen.

Tot zover mijn speurtocht naar de familie van Piet Helsdingen. Saillant detail is dat mijn vader Piet blijkt te hebben gekend. Ze waren allebei ooit lid van de Haagse voetbalclub Quick. De wereld is kleiner dan je denkt.