De moord op Pim Fortuyn: waar was jij?

Iedereen weet waar hij was toen Kennedy werd vermoord. Of toen New York werd aangevallen op '9/11'. In Nederland zorgde de moord op Pim Fortuyn voor net zo'n schokgolf. Over zijn erfgoed verschillen tien jaar later de meningen. Maar de herinnering aan die schok blijft.

In mijn eigen geval: de Industrieele Groote Club aan de Dam. Daar zou ik de Amsterdamse burgemeester Job Cohen interviewen. We hadden net gezegd dat alle mobieltjes uit moesten toen die van Cohen ging, tot hilariteit van het publiek. Hij keek me aan met een pokerface en fluisterde: 'Pim Fortuyn is neergeschoten.'

Een grap, dacht ik eerst nog. En zo reageerden wel meer mensen toen ze het hoorden, blijkt uit een oproep van de Wereldomroep op Facebook. 'Ik was op stage in Indonesië (Manado) en kreeg een sms'je', schrijft Linda. 'Dacht eerst dat het het begin van een goeie mop was, maar de clou bleef alsmaar uit.'

Geen sociale media
Voor Nederlanders in het buitenland was het vaak extra lastig om een beeld te krijgen van wat er was gebeurd. Facebook en Twitter had je toen nog niet. Monique schrijft dat ze net haar moeder belde vanuit Palm Springs toen Fortuyn was neergeschoten. Dat hij het niet overleefd had, hoorde ze pas een dag later.

Wel was de moord zulk groot nieuws, dat veel expats en emigranten het hoorden via de media van hun woonland. 'Ik keek naar het Zweedse zes uur nieuws thuis', schrijft Hans. 'Daar was het het hoofdverhaal.' En Annemarie las het in de China Daily. Het stond zelfs daar op de voorpagina.

Natuurlijk waren er ook mensen die het nieuws hoorden via of dankzij de Wereldomroep. 'Ik werkte destijds bij Radio Victoria op Aruba', schrijft Gerard. 'We hadden het als brekend nieuws in de uitzending om 12 uur 's middags met toenmalig Radio Nederland correspondent Shirley Angela Eysden.'

Ver van mijn bed?
Door de afstand, de tijdsverschillen en de minder soepele verbindingen van tien jaar terug, had het nieuws voor de expats en emigranten van toen misschien wat minder impact dan in Nederland zelf, waar het even leek alsof elk moment de revolutie kon uitbreken.

Daar stond tegenover dat ze het sneller in internationaal perspectief konden zetten. 'Ik was in Frankrijk, schrijft Leo. 'En ik dacht, Nederland heeft geen land meer verwijten te maken.' Anne-Marie uit het Verenigd Koninkrijk was net in Nederland op zakenreis. 'Het klonk zo onwerkelijk. Iets wat in Amerika gebeurt.'

Resi, tot slot, heeft een bijzondere reden waarom de moord op Pim Fortuyn haar altijd zal bijblijven. 'Ik was op weg naar zwangerschapsyoga. Een paar uur later lag ik in het ziekenhuis, waar ik de volgende negen weken zou blijven. Die twee gebeurtenissen zijn voor altijd met elkaar verbonden voor mij.'

Toch maar gebleven
En dat brengt me terug naar de Industriële Groote Club. Het interview met Job Cohen ging gewoon door. Niemand in het publiek wist dat Nederland tijdens ons gesprek was veranderd. Toen ik na afloop met een verdoofd gevoel de Dam op liep, had ik maar één gedachte: weg hier. Ook daarin was ik niet de enige.

Ik belde Karen, een kennis bij de Ierse radio. Toen ik haar vertelde dat ik het liefst op het vliegtuig zou stappen, bood ze mij een baan aan in Dublin: iets waarop ik eigenlijk al jaren had zitten wachten. Maar voordat ik mijn koffers pakte, wilde ik wat er gebeurd was eerst nog wat beter tot me laten doordringen.

Dat besloot ik te doen met een paar glazen whiskey en een goede vriendin, die na mijn emotionele telefoontje in allerijl in de trein sprong. Het vliegtuig naar Ierland heb ik niet gepakt; de vriendin die ik toen belde is nu al jaren mijn vrouw. Gebleven vanwege Fortuyn: zo heeft iedereen zijn verhaal.