Terug in Nederland: spijt of opluchting?

Is het juist fijn om terug te zijn in Nederland of keer je als voormalig expat het liefst meteen weer terug? Miriam Visser (36) stelde zichzelf en andere repats deze vraag.

Wat ik het meest mis aan mijn bestaan in India, waar ik twee jaar als expatpartner heb gewoond? Het avontuur. Dat alles daar anders is en ik de wereld opnieuw moest ontdekken. Dat ik mensen uit alle windstreken ontmoette. Dat elk weekend een 'weekendje weg' leek. En, niet te vergeten, het weer.

Wat ik kan missen als kiespijn? Dat afspraak in India nooit afspraak is. Dat mijn privacy van acht uur ’s ochtends tot acht uur ’s avonds passé was met het aanbellen van de chauffeur, schoonmaakster en kokkin. Dat bij de stoplichten kinderen met ragebolhaar en gescheurde kleding met smekende blik in de ramen van veel te dure auto’s staarden.

Ander land
'Ik zou zeker nog eens als expat willen werken, maar dan wel in een ander land', zegt Jorden (39), die van 2003 tot 2007 op het Nederlandse consulaat-generaal in Shanghai werkte. 'Ik leerde er mijn vrouw kennen en we gaan nog jaarlijks naar China. Maar ik moet er niet aan denken om, nu we drie kinderen hebben, weer in China te wonen.'

Ook Carine (36) zou zich - als de kans zich voordoet – zo weer in het expatleven storten. Ze was van 2002 tot 2007 werkzaam in Paramaribo bij onder andere het ministerie van Justitie en Politie.

Avontuur
Na respectievelijk vier en vijf jaar buitenland, denken Jorden en Carine regelmatig met melancholie terug aan hun expatleven. Net als ik, mist ook Jorden het avontuur. Shanghai bracht hem dit om drie redenen.

Jorden: 'Ten eerste was het keiharde werken, de drive en de ambities van ondernemers daar aanstekelijk en inspirerend, zelfs voor mij als ambtenaar… Ten tweede groeide de Nederlandse gemeenschap en bedrijvigheid in Shanghai in die jaren exponentieel. Ik kende op een gegeven moment een paar honderd Nederlanders. Zo’n spilfunctie als diplomaat gaf een kick. Het gevoel om als Nederlanders in hetzelfde schuitje te zitten, vond ik ook bijzonder.'

Dynamiek
'Last but not least' weet je volgens Jorden nooit van tevoren wat een dag in Shanghai brengt. 'Juist door de enorme dynamiek en snelheid zijn veel dingen minder goed geregeld en moet je op het laatste moment oplossingen bedenken.' Daardoor was het dagelijks leven in Shanghai voor Jorden spannender dan in Nederland.

Ook het comfort en de financiële voordelen die hij als expat in China genoot, had hij wel mee terug willen nemen. 'Drie keer per week een schoonmaakster over de vloer, die ook nog voor me naar de stomerij ging, het gemak waarmee ik in een taxi stapte, dat ik voor een internetaansluiting tot aan het verhelpen van een lekkage altijd een 'mannetje' kon bellen die het - vaak veel sneller dan in Nederland – voor me regelde.'

Te veel keuze
Carine mist vooral de vriendschappen die ze in Suriname opbouwde en de overweldigende natuur.
Ook heeft ze weleens heimwee naar haar 'niet-materiele situatie' en de mindere keuze uit producten daar. Bij terugkomst in Nederland overvielen haar de keuzemogelijkheden.

'De grote hoeveelheid producten in de supermarkt, de talloze verschillende telefoonabonnementen, de tig verschillende ziektekostenverzekeringen. Ik snapte niet meer hoe ik daar een verantwoorde keuze uit moest maken. Ik was gewend geraakt aan het leven uit drie tassen en twee dozen.'

Daarnaast waardeert Carine de 'morgen kan het ook nog wel'-mentaliteit aan Suriname. Hoe cliché ook, het gehaaste van de Nederlanders begreep ze na vijf jaar Suriname niet meer. 'Waarom rennen voor een tram als er vier minuten later weer één komt? Waarom je agenda volplannen voor de komende drie maanden als je nog niet weet waar je dan zin in hebt?'

Wonen in een andere cultuur geeft volgens Carine vooral de mogelijkheid om je leven min of meer opnieuw te starten: een nieuw netwerk op te bouwen, opnieuw te bepalen wat je belangrijk vindt, een nieuwe wereld te ontdekken.

Die ander
Maar net als voor mij was voor Jorden en Carine niet alles even gemakkelijk aan hun expatverblijf. Carine: 'Veel van mijn ideeën en overtuigingen verloren in Suriname hun vanzelfsprekendheid. Dat was wel eens lastig.' En hoe goed Carine ook haar best deed om zich aan te passen, ze bleef altijd 'die andere'. 'Dat vond ik een leerzame ervaring, zeker eenmaal terug in het Nederlandse integratiedebat.'

Jorden was in Shanghai van tijd tot tijd 'echt aan vakantie toe' door de enorme bevolkingsdruk. 'Die gaat op een gegeven moment onder je huid zitten.' Ook de milieuvervuiling mist hij niet.

Daarnaast vindt hij de Chinese cultuur, ondanks het westerse uiterlijk van een stad als Shanghai, toch behoorlijk ondoorgrondelijk. 'Wat fijn is aan Nederland is de culturele diversiteit, de ruimte, de rust, de frisse lucht, de zee, het strand, fietsen naar je werk, ’s ochtends een broodje pindakaas eten. Het zijn van die kleine dingen.'

Zweven op een wolk
Na terugkomst in Nederland voelde Carine zich zeker een half jaar alsof ze op een wolk boven de Nederlandse samenleving zweefde. 'Ik kende de weg, ik kende de stad, ik herkende hoe iedereen zich gedroeg, maar het was net alsof ik er niet meer helemaal in paste.'

Inmiddels is ze weer geland op vaste grond: 'Ik vind het weer leuk om uit de grote hoeveelheid restaurantjes en theatervoorstellingen te kunnen kiezen, de cynische, maatschappijkritische humor over eigen land te horen. Om vrienden en familie dicht in de buurt te hebben.'

Spijtig èn opluchting
En ik? Ik vind het een voorrecht dat ik me twee jaar in een andere cultuur mocht onderdompelen. Hoewel ik het soms spijtig en soms een opluchting vind dat ik terug in Nederland ben, wil ik per saldo, net als Jorden en Carine, zeker nog eens expat(partner) zijn.