‘Psychiatrisch handboek maakt gezond mens tot patiënt’
Het aantal diagnoses van psychiatrische aandoeningen als ADHD is afgelopen jaren explosief gestegen. Volgens Nederlandse deskundigen worden drukke of ongeconcentreerde kinderen ten onrechte tot patiënt bestempeld, vooral om de kas van medicijnfabrikanten te spekken. Ze vrezen dat door het nieuwe, wereldwijd gebruikte handboek voor de psychiatrie nog meer gezonde mensen onnodig ziek worden verklaard.
Professor Roel Verheul, internationaal een autoriteit op het gebied van persoonlijkheidsstoornissen, was trots toen hem in 2008 werd gevraagd mee te werken aan die vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, kortweg DSM. Maar in april stapte hij samen met zijn Canadese collega John Livesley uit de werkgroep persoonlijkheidsstoornissen, na herhaaldelijk vergeefs kritiek te hebben geleverd op de inhoud van de Amerikaanse bijbel voor de psychiatrie.
Ingewikkeld
Verheuls belangrijkste klacht is dat de verhandelingen in DSM-5 te ingewikkeld zijn, in plaats van dat ze diagnoses vereenvoudigen. Het gevaar bestaat dat psychiaters daardoor allemaal hun eigen indicaties gaan hanteren - iets wat het handboek juist moet voorkomen. 'We zijn bang dat het nattevingerwerk wordt, dat verschillende behandelaars tot verschillende diagnoses gaan komen bij dezelfde patiënt', zegt Verheul in het televisieprogramma EenVandaag.
Verder bevat het handboek ook tal van nieuwe indicaties die volgens Verheul wetenschappelijk slecht onderbouwd zijn. Die zouden eerst met verder empirisch onderzoek gestaafd moeten worden.
Wildgroei
Ook anderen waarschuwen voor een wildgroei aan nieuwe psychiatrische aandoeningen. Daardoor worden mensen met wie nu nog weinig mis is, tot patiënt bestempeld. 'Het aantal psychiatrische diagnoses en het medicatiegebruik zijn afgelopen jaren enorm toegenomen', aldus psychologe Laura Batstra van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Met de DSM-III nam vooral het aantal diagnoses onder volwassenen toe, met DSM-IV gebeurde dat met kinderen', zegt Batstra refererend aan de laatste versies van de DSM uit 1987 en 2000.
Na het jaar 2000 nam met name het aantal diagnoses van de concentratiestoornissen ADHD en ADD onder kinderen exponentieel toe. Net als het gebruik van het medicijn daartegen, Ritalin. Volgens Batstra heeft het overgrote deel van deze kinderen helemaal geen medisch probleem en moeten ze ten onrechte medicijnen slikken.
Ongeloofwaardig
'Je moet oppassen dat er geen inflatie optreedt van de diagnose', zegt Verheul. 'Het is heel goed te begrijpen dat bijvoorbeeld 1 procent van de totale bevolking in aanmerking komt voor de diagnose schizofrenie, of dat misschien 2, 3 of 4 procent van de kinderen in aanmerking komt voor de diagnose ADHD. Maar als je de criteria gaat verruimen, zodat een grote groep mensen dat label kan krijgen, dan ontstaat een soort inflatie van de psychiatrie. Daarmee wordt de psychiatrie misschien in de ogen van velen ongeloofwaardig.'
Farmaceutische industrie
De makers van Ritalin spelen volgens Batstra een discutabele rol in de diagnostisering van ADD. 'Het is echt uit de hand gelopen. De farmaceutische industrie is daar bovenop gesprongen en heeft de stoornis bij meisjes gepromoot. In de DSM-5 worden de categorieën nog breder gedefinieerd, dus ik denk dat het goed is dat daar nu discussie over is.'
Uit Amerikaans onderzoek blijkt bovendien dat 72 procent van de specialisten die meeschrijven aan DSM financiële banden heeft met de farmaceutische industrie. Die banden lopen uiteen van betaald gastsprekerschap op congressen tot het bezit van aandelen. Batstra noemt dat in EenVandaag zorgelijk. 'We weten bijvoorbeeld dat onderzoek dat betaald wordt door de farmacie vijf keer vaker een positief effect van het medicijn laat zien dan onafhankelijk onderzoek.'
Verwacht wordt dat DSM-5 in mei volgend jaar verschijnt.