Zittenblijven: acceptabel of beschamend?

'Ik had het niet zien aankomen', vertelt Fabian, een zestienjarige scholier uit Amsterdam. Hij klinkt nog altijd een beetje verbaasd. 'Ik dacht dat ik wel over zou gaan. Op het laatste moment bleef ik zitten. Jammer.' Fabian doet de vierde klas van het gymnasium voor de tweede keer.

Elk jaar blijft vijf procent van de leerlingen op Nederlandse middelbare scholen zitten. Daar moet volgens de vakbond CNV een einde aan komen. Volgens voorzitter Michel Rog is zittenblijven demotiverend voor de leerlingen. Meestal heeft de leerling slechte cijfers voor een paar vakken, maar moet hij het volgende jaar álles overdoen. Leerlingen blijven daardoor stilstaan in hun ontwikkeling, vindt Rog.

Zomerscholen
De vakbondsman pleit daarom voor extra huiswerkbegeleiding voor leerlingen die dat nodig hebben en voor zomerscholen waar leerlingen extra tijd aan schoolwerk kunnen besteden. Het mes snijdt aan twee kanten, meent hij, want die extra initiatieven zorgen ook voor meer werkgelegenheid voor leraren.
Met zomerscholen – nieuw in Nederland – zijn positieve ervaringen opgedaan. In Amsterdam en Rotterdam krijgen sommige basisschoolleerlingen in de zomer extra les. De initiatieven zijn bedoeld voor kinderen met laag opgeleide ouders. De kinderen – die in de zomermaanden vaak een beetje thuis of op straat hangen – hebben er veel baat bij.

Een jaartje over doen
De meeste Nederlanders zien er niet veel kwaad in om leerlingen te laten doubleren of, zoals vaak vergoelijkend wordt gezegd, 'een jaartje over te doen'. Ook Fabian merkte dat. Al vonden hij en zijn ouders het een behoorlijke teleurstelling dat hij niet overging, andere volwassenen zeggen vaak dingen tegen hem als 'Het is toch niet zo erg; wat is nou een jaartje?'.
Schaamte
Een rondje langs collega-redacteuren van de Wereldomroep levert een ander beeld op. Die wat lacherige, ontspannen houding tegenover het verschijnsel zittenblijven zal je in China niet gauw tegenkomen. 'Als een Chinees kind blijft zitten, schaamt het zich enorm', vertelt redacteur Ying Chang. 'Dan heb je het gevoel dat je niet genoeg je best hebt gedaan.'

Scholieren werken dan ook enorm hard in China. Alles wat de vakbondsman in Nederland wil invoeren - bijlessen, zomercursussen - is in China al gewoon. 'Kinderen vinden het niet allemaal leuk, maar het hoort er gewoon bij. De kinderen hebben in China niet veel vrije tijd', zegt Chang.

'Nog wat speels'
In Nederland komt het regelmatig voor dat – vooral op de basisschool – de leerkracht de ouders aanraadt het kind te laten doubleren, ook als de schoolresultaten goed zijn. De reden is dan dat het kind 'nog wat speels' is en dat zittenblijven beter is voor het kind. Chang: 'In China zou dat onvoorstelbaar zijn'.
Ook in Latijns-Amerika wordt minder luchtig gedaan over zittenblijven. 'Ouders zijn vaak boos als hun kind het jaar niet haalt, ook omdat een jaar langer op school zitten een aanslag op het huishoudbudget betekent', zegt de Boliviaan Fernando Cabrera. Argentijn Cor Doeswijk vult aan dat Latijns-Amerikanen, ook al zijn ze laagopgeleid, het heel belangrijk vinden dat hun kinderen gaan studeren. Veel meer dan in Nederland.

Dom
Mohammed Abdulrahman en Abir Sarras van de Arabische redactie wijzen erop dat in de Arabische wereld de ouders erop worden aangekeken als hun kind blijft zitten. 'Als je kind blijft zitten, heb je het gevoel dat je als ouders te kort schiet', zegt Abdulrahman. Sarras noemt het een stigma. Als je achttien bent en je eindexamen nog niet hebt gehaald, word je voor dom versleten, zegt ze. Het is dan ook een onderwerp waar niet makkelijk over wordt gepraat.
De vakbond wil dat het ministerie van Onderwijs geld vrijmaakt voor een proef. Op termijn levert het plan juist geld op, zegt Rog, want zittenblijven kost ook geld. Volgens de vakbond kosten zittenblijvers de overheid elk jaar 350 miljoen euro.

En Fabian? Die werkt dit jaar heel hard en haalt prachtige cijfers. Hij vindt het niet erg meer dat hij is blijven zitten.