Afscheid Portugese redactie: 'Het wordt stil in Brazilië'

De Wereldomroep verlegt z’n koers en gaat in afgeslankte vorm verder: een kleinere organisatie met het accent op free speech. Van oude naar nieuwe RNW: een rondgang langs de afdelingen die ermee ophouden of hun aanpak veranderen.
Deel V, de Portugese afdeling. ‘In Brazilië is veel belangstelling voor Nederland, vooral voor kwesties als euthanasie, drugs en abortus.’

‘De Portugese afdeling voorzag heel Brazilië van een kritisch geluid bij nieuws en achtergronden, en dat is vrij uniek. We konden die landelijke dekking bieden door ons uitgebreide netwerk van ruim 400 partnerstations. Die krijgen onze programma’s op cd aangeboden en verspreiden ze via een lokale zender in hun eigen regio. Nu wij verdwijnen, is het met die landelijke dekking gedaan,’ vertelt Mariângela Guimarães, die samen met Daniela Stefano de redactie in Hilversum vormt.

‘Die twee vrouwen hebben er keihard aan gewerkt om de Portugese uitzendingen en de website up-to-date te houden’, zegt hun chef Wim Jansen, ‘maar dat heeft allemaal niet mogen baten en ook voor hen is het eind van de maand afgelopen.’ De Portugese afdeling, die in afgelopen jaren geregeld weerstand wist te bieden aan dreigende opheffing, verdwijnt definitief met ingang van 1 juli.

Pluriformiteit
En dat is een groot gemis in een medialandschap dat wel wat pluriformiteit kan gebruiken. Guimarães: ‘Brazilië kent formeel een vrije pers. Er is geen censuur van de overheid, maar des te meer van de media-eigenaren zelf. Kranten, televisie- en radiostations zijn in de macht van grote concerns met economische belangen die over hun onwelgevallige zaken gewoon niet berichten.
Er is weinig aandacht voor controversiële onderwerpen als ontbossing, mensenrechten, milieu. Onderwerpen waar wij altijd wel over berichten. Er zijn in Brazilië wel websites en organisaties die deze zaken aan de kaak stellen, maar hun bereik is lokaal en daardoor veel kleiner. Bovendien hebben heel veel mensen geen internet.’
 
Goodwill-station
De Portugeestalige redactie, onderdeel van de grote Latijns-Amerikaanse afdeling, richt zich exclusief op Brazilië, een van de eerste dictaturen in Latijns-Amerika (van 1964 tot '85).

‘Maar daar werd aanvankelijk nauwelijks aandacht aan besteed. De Wereldomroep was indertijd vooral een goodwill-station. Met veel muziek, culturele verhalen en Holland-promotie, maar niet primair politiek geëngageerd. Dat veranderde toen de eerste politieke vluchtelingen halverwege de jaren zeventig naar Nederland kwamen’, vertelt José Zepeda, oud-chef van de Latijns-Amerikaanse afdeling.  

Nederlandse en Europese thema's
In de loop der jaren werd de Portugeestalige redactie teruggebracht tot twee journalisten in Hilversum en één in Brazilië, die de relaties met de partnerstations onderhoudt. Zij maakten het radioprogramma Europa Mix over nieuws en achtergronden, vooral over Brazilië zelf en over Nederlandse en Europese onderwerpen die interessant zijn voor het Zuid-Amerikaanse land. Daarnaast verzorgde de redactie ook muziekprogramma’s en schrijven Daniela en Mariangela voor de website.

Hoogtepunten
De redactie is trots op de vele series en documentaires die de afgelopen jaren op cd naar de partnerstations in Brazilië zijn gestuurd. Die werden vaak ook meer dan eens gebruikt. Er was veel belangstelling voor onderwerpen als AIDS, de situatie van vrouwen in Brazilië, duurzame energie, de positie van Indianen. En vorig jaar is er nog een prachtige special gemaakt over 100 jaar Nederlandse immigratie naar Brazilië. Ook de serie van Daniela Stefano over immigranten deed het prima.

‘Ons vertrek betekent een verdere verschraling van het onafhankelijke medialandschap in Brazilië. Het is bijna een tendens. Radio France International en de BBC hebben hun Portugese afdelingen al ingekrompen. Bovendien brengen zij primair het ‘harde’ nieuws en niet - zoals wij - de achtergronden en de controversiële onderwerpen,’ zegt Mariângela Guimarães.

‘Ook voor nieuws over Nederland is er eigenlijk geen alternatief. Onze programma’s gingen er vaak over hoe er in Nederland gedacht wordt over onderwerpen als drugs, euthanasie en abortus. Daar wordt in Brazilië nauwelijks aandacht aan besteed, maar er is wel belangstelling voor.'

Luisteraars en lezers stuurden verontwaardigde mails over de opheffing van de Portugese redactie. Guimarães: 'Mensen zijn verbaasd en vragen zich af of we niet op een andere manier verder kunnen. Maar dat zit er dus niet meer in. Het wordt stil in Brazilië.’