Mensenrechten: Nederland loopt achter
Als een van de laatste landen van Europa krijgt Nederland een nationaal instituut voor mensenrechten. Achttien jaar nadat de Verenigde Naties van elke lidstaat vroegen zo’n college op te richten. En wordt het een lam of een leeuw? De Nederlandse politiek is er nog niet uit.
Het College voor de rechten van de mens’. De naam is er al, maar het instituut zelf ontbreekt nog. Misschien wel omdat Nederland al tal van organisaties heeft die zich over mensenrechten buigen, zegt jurist Jan-Peter Loof van de Universiteit Leiden.
'Een argument van de opeenvolgende regeringen was dat er al een hoop instanties zijn die zich met mensenrechten bezighouden. Het is niet alleen de Commissie Gelijke Behandeling, maar ook het College Bescherming van Persoonsgegevens –dat vooral over de privacy waakt- of de Nationale Ombudsman.'
'Je ziet dat al die verschillende instanties zich bezig houden met een deel van de mensenrechten, maar op sommige terreinen is er geen enkele instantie. Die lacunes kan een nationaal instituut opvullen,’ aldus mr. Jan-Peter Loof, die de regering over het nieuwe college advies heeft gegeven.
171 landen
In totaal hebben 171 landen in 1993 de Vienna Declaration getekend, waarin ze beloofden een nationaal instituut op te zetten voor naleving van de mensenrechten en bestrijding van discriminatie.
In tientallen landen over de hele wereld zijn er al wel dergelijke instituten. Binnen Europa hebben acht landen hun huiswerk nog niet gedaan, waaronder Rusland, Servië en Montenegro. En dus Nederland.
Leeuw of lam
Oppositie-Kamerlid Gerard Schouw (D66) heeft 3 belangrijke bezwaren tegen het voorstel dat er nu ligt. Het heeft te maken met de taken van het college: de nadruk moet niet liggen op publieksvoorlichting, maar op goed onderbouwde, 'keiharde' adviezen aan de regering en het parlement. Verder zijn het budget en het aantal formatieplaatsen te laag.
Kort samengevat,’ zegt kamerlid Schouw,’ hebben we grote vraagtekens bij de vraag of dit college een lam wordt of een leeuw. Wij zien graag een leeuw: kritisch, inhoudelijk, wetenschappelijk sterk qua kennis. In plaats van een lam: leuk folders uitdelen, maar niet echt fundamenteel iets doen aan mensenrechten.
A-status
Een speciale VN-organisatie waakt over de kwaliteit van de nationale mensenrechten-instituten. Veel landen doen het zo goed dat ze een A-status hebben. Maar daaronder zitten wel Egypte -tot voor kort een verkapte dictatuur- en andere autoritair geleide naties. Nederland komt nu niet verder dan een B.
'Ik weet dat op dit moment alle bestaande instituten binnen die organisatie nog eens extra goed tegen het licht worden gehouden om te kijken of ze voldoen aan de VN-eisen. Dat betekent dat sommige hun A-status kwijtraken', aldus Jan-Peter Loof. 'Uit het advies van de VN-Hoge Commissaris van de Mensenrechten blijkt wel dat Nederland – als het wetsvoorstel wordt uitgevoerd - een beetje maatgevend wordt voor andere landen.'
Imagoprobleem
De Kamer is nog niet klaar met het wetsvoorstel en ook de Eerste Kamer moet er nog over oordelen. Maar de meeste partijen krijgen nu haast met het instituut. Ook het imago van Nederland is een belangrijk motief.
Parlementslid Schouw: 'Het zou goed zijn als Nederland zich internationaal profileert als een land dat echt fier rechtop staat als het gaat om het bewaken van de mensenrechten. Nederland heeft al een paar jaar de B-status en staat in het buitenland dus niet erg positief te boek. Met het nieuwe instituut kunnen we de A-status bereiken en internationaal volop meedoen aan de discussie over de mensenrechten.'
Maar dan moet het wel een instituut met tanden worden, vinden zowel Schouw als Loof. Een leeuw dus, en geen lam.
Welke mensenrechtenstatus heeft het land waar u woont? Zie de website van National Human Rights Institution Forum