Nog veel vragen over AOW in het buitenland

Francina woont in Israël. Na een verhuizing krijgt ze opeens een stuk minder AOW. Dat lijkt verwarrend maar is het niet, zegt de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De uitkeringsinstantie geeft uitleg én AOW-tips voor Nederlanders in het buitenland.

AOW'ers in het buitenland: het zijn er nogal wat. Van de 2,9 miljoen mensen met een AOW-pensioen (Algemene Ouderdomswet), wonen er maar liefst 285.000 in een ander land. De mobiliteit van ouderen neemt toe. Het aantal vragen over de AOW dat bij de Wereldomroep binnenkomt ook.

Verdragslanden
Als uitvoerder van sociale verzekeringen zoals de AOW en de kinderbijslag, doet de SVB uitbetaling aan AOW'ers in meer dan 140 landen. België, Duitsland en Spanje zijn de koplopers als het gaat om het aantal Nederlandse pensioengerechtigden. Hoog scoren ook de Verenigde Staten, Marokko en Turkije.

Hoeveel geld AOW'ers daar krijgen, hangt in de eerste plaats af van het aantal jaren dat ze tussen hun 15e en 65e in Nederland hebben gewoond. Voor elk jaar bouwen ze 2 procent op. Iemand die van zijn 30e tot zijn 40e in de VS heeft gewoond, mist 10 jaar opbouw en krijgt daardoor 20 procent minder AOW.

Maar ook de vraag of je in een land woont waarmee Nederland een sociaal zekerheidsverdrag heeft gesloten, is van belang. In landen zonder verdrag kan niet de volledige AOW worden uitgekeerd. Omdat er dan geen mogelijkheden zijn om naleving van de Nederlandse regels te controleren, zegt de SVB.
Golanhoogte
Een Nederlandse AOW'er in Chili krijgt daardoor wel de volledige uitkering op zijn rekening en een Nederlander in Ecuador niet. Want met Chili heeft Nederland een verdrag gesloten en met Ecuador niet. Maar ook binnen een land kunnen zich op het eerste gezicht soms grote verschillen voordoen.

Dat ondervond Francina, die sinds 1968 in Israël woont. Na haar pensionering ontving ze als ongehuwde eerst 70 procent van een volledige AOW-uitkering, gebaseerd op de jaren die ze in Nederland had gewoond. Maar toen ze in 2002 uit Jerusalem verhuisde naar de Golanhoogte, kreeg ze nog maar 50 procent.

Francina tekende vergeefs protest aan tegen deze in haar ogen 'wrede' inhouding. Maar volgens Maarten van Zeben, senior-adviseur Internationale Zaken bij de SVB, is de korting terecht. Net als de VN baseert de SVB zich op de Israëlische grenzen vóór de juni-oorlog van 1967. De Golanhoogte valt daarbuiten.

Nieuw-Zeeland
Ook als er wel sprake is van een verdrag, pakt de situatie soms ongunstig uit voor AOW'ers doordat de regels in een land invloed hebben op hun uitkering. Zo verdwijnt de AOW van Nederlanders in Nieuw-Zeeland vrijwel volledig in de staatskas. Nieuw-Zeeland heeft een staatspensioen waarop andere inkomsten in hun geheel worden gekort.
Dat staatspensioen wordt gezien als een vorm van bijstand, legt Maarten van Zeben uit. Terwijl de Nederlandse AOW is gebaseerd op opgebouwde rechten. Al zijn die rechten niet - zoals in veel landen - beperkt tot het werkende deel van de bevolking. Dat blijkt internationaal vaak lastig uit te leggen.
Volgens de SVB moest Nederland de Nieuw-Zeelandse voorwaarden accepteren. Anders was er geen verdrag geweest en hadden alle Nederlanders in het land maar de helft van hun AOW gekregen. Nederlanders zonder recht op een Nieuw-Zeelands staatspensioen hadden daardoor in de kou gestaan.
Samenwerking
De SVB speelt bij deze problematiek niet meer dan een adviserende rol, benadrukt Van Zeben. Tussen landen spelen bovendien vaak nog andere zaken, zoals handelsbetrekkingen. Zelf wil de SVB - naast voorlichting en dienstverlening - vooral de nadruk leggen op een goede handhaving van de regels.

Bij voorkeur werkt de SVB samen met lokale organisaties. Ook voor AOW'ers heeft dat voordelen, zoals in Australië. 'Van onze klanten is 99 procent ook klant bij Department of Human Services (Centrelink)', zegt Van Zeben. 'Ze hoeven niet elk jaar een levensbewijs op te sturen, want we krijgen automatisch meldingen van Centrelink.'
De bijna 18.000 Nederlandse AOW'ers in de VS kunnen binnenkort mogelijk een soortgelijke versimpeling tegemoet zien, dankzij de samenwerking met Amerikaanse partners. Maar er zijn ook landen waar met het oog op dienstverlening en een goede handhaving een speciale Nederlandse attaché is geplaatst.

Rapporteurs
Spanje, Turkije, Marokko en Suriname hebben alle vier zo'n attaché, die de AOW'ers ter plekke helpt én de SVB ondersteunt bij het uitvoeren van controles. Het zijn landen met een grote groep AOW'ers, waar bovendien 'risico's zijn gesignaleerd', zegt Van Zeben.

In Indonesië werkt de SVB met speciale rapporteurs. Die waren al in het land vanwege regelingen rond onder andere oorlogsslachtoffers. Nu nemen ze minstens een keer per jaar contact op met de Nederlandse AOW'ers: een unieke samenwerking. Een sociaal zekerheidsverdrag met Jakarta is in de maak.
Nederland en de SVB - met zijn 110-jarige geschiedenis - blijken aantrekkelijke partners voor veel landen, vooral als hun eigen sociale zekerheidsstelsel nog in de kinderschoenen staat. Zo is de SVB een nauwe samenwerking aangegaan met de South African Social Security Association ('zeg maar een jonge SVB').

Bureaucratie
Ook Thailand, waar een kleine 800 AOW'ers wonen, werkt graag met Nederland samen. Daarbij zijn er nog wel de nodige kinderziektes. Want Thailand is volgens van Zeben een van de landen waar AOW'ers het risico lopen geconfronteerd te worden met een enorme bureaucratie.
Als iemand na herhaaldelijk proberen toch blijft vastlopen, raadt hij aan om contact op te nemen met de SVB-vestiging in Nederland waar het land in kwestie onder valt. In het geval van Thailand is dat de vestiging in Roermond. Ook Indonesië, waar soortgelijke problemen spelen, valt onder Roermond.

Tot slot heeft Van Zeben nog een paar praktische tips voor Nederlanders die in het buitenland Nederlandse AOW willen ontvangen. Valutaschommelingen kunnen een probleem zijn, zoals vorig jaar, toen tal van Nederlandse AOW'ers in landen als Thailand in de problemen kwamen door de afbrokkelende euro.
Andere bank
Een oplossing is om de AOW op een Nederlandse rekening te laten storten. Zeker als je het geld niet gelijk nodig hebt in je woonland en het wilt gebruiken als financiële buffer voor later, is dit een goede optie. 'Tegenwoordig kun je toch overal pinnen', zegt Maarten van Zeben. Een lokale bank is dan niet echt nodig.
Wie het geld wel meteen laat overmaken naar zijn woonland, doet er goed aan alert te zijn op de kosten die banken berekenen. Die lopen sterk uiteen, zegt de SVB. Ook waarschuwt Van Zeben dat sommige banken Nederlands geld naar verhouding lang vasthouden. 'Dan zou ik zeggen: probeer een andere bank.'