Wie is 'more Dutch than the Dutch'?

Er niet geboren of opgegroeid zijn en nauwelijks de taal spreken, maar toch het gevoel hebben dat je Nederlander bent in hart en nieren. Sterker nog, dat jouw Nederland het echte Nederland is. Dat gevoel hebben verrassend veel Amerikanen. Maar wie is nu echt 'more Dutch than the Dutch'?
'Mij bekeuren ze toch niet', zegt burgemeester Les Hoogland (81) met pretlichtjes in zijn ogen, terwijl hij midden op de weg zijn auto keert. Hij neemt ons mee op een dolle rit door Zeeland, Michigan om te laten zien wat hij in zijn 22 jaar als burgemeester van zijn geboorteplaats allemaal heeft bereikt.
In Zeeland wonen 5500 mensen, maar werken er dubbel zoveel. Hoogland heeft de deur opengezet voor de hightechindustrie, met belastingvoordeeltjes en goedkope stroom. Dankzij bedrijven zoals Gentex, dat futuristische autospiegels maakt, is Zeeland één van de weinige plaatsen in de VS waar het geen crisis is.

'Kijk, daar is een van onze drie zwembaden. En het theater van de hogeschool, daar kan je zo een Broadwaymusical opvoeren. Wil je ons nieuwe ziekenhuis zien?' Na een half uur rondrijden gaat het je al snel duizelen. En volgens Hoogland is al die welvaart te danken aan de 19de-eeuwse stichters van Zeeland.

Arbeidsethos
Want de Zeeuwen hadden properheid en hard werken hoog in het vaandel, zegt hij. En dat staan ze nog steeds: in de energiecentrale kun je van de vloer eten, zo schoon. 'Het doet me denken aan de hagelwitte vitrages van Nederlandse huizen.' En van de Nederlandse 'zeal' (ijver) is hij zelf het beste voorbeeld.

Over een carrière in de landelijke politiek heeft Hoogland nooit nagedacht. 'We kunnen het hier prima af zonder Washington, vinden we. Eigen baas willen zijn: dat is ook een typisch Nederlands trekje. En daarom stemmen we hier in Michigan meestal op een Republikein. Want die zijn tegen big government.'

Op vijf december - Sinterklaas - gaat Hoogland eindelijk met pensioen. Maar niet om achter de geraniums te zitten. 'Mijn zoon is piloot bij Delta en ik mag gratis mee.' Of hij 'more Dutch than the Dutch' is, zoals de politicus Bill Huizenga ooit van zichzelf beweerde? 'Nederlanders die hier komen, zeggen dat regelmatig, ja.'

Kool en lasagne
Een heel ander beeld van Nederland heeft Joncarl Lachman. Als de boomlange kok ons ziet binnenkomen bij Vincent, zijn Nederlandse bistro in Chicago, trekt hij gelijk een fles champagne open. Zijn lach buldert door de zaak. Alles aan Lachman is 'larger than life', inclusief zijn mateloze bewondering voor Nederland.

Lachman werd grootgebracht in Philadelphia door zijn grootouders: emigranten van de oude stempel. Hij herinnert zich de geur van de pijp van zijn opa en dat hij al op jonge leeftijd het gevoel had dat Nederland zijn thuis was. 'In het jaarboek van school stond als mijn voornaamste wapenfeit: Nederlands zijn.'
De kok groeide op tussen de Italiaanse kinderen. 'Terwijl ze bij hen thuis lasagne maakten, kookte mijn moeder kool. Ik dacht in die tijd nog dat bijna alles Nederlands was, zelfs chili con carne. Misschien idealiseerde ik Nederland wel een tikje. Ik droeg zelfs een T-shirt met 'You ain't much if you ain't Dutch'.'

Witte engel
Zijn ouders praatten liever niet over hun verleden. En dus ging Lachman toen hij 19 was zelf maar in Nederland kijken. 'In Amerika zijn de Nederlandse dorpen heel conservatief. Maar Amsterdam was progressief. Alsof alle conservatieve Nederlanders intussen geëmigreerd waren, al is dat natuurlijk onzin.'

Amsterdam, en vooral de Jordaan, vond hij 'een te gekke plek, waar iedereen open is en de andere kant op kijkt als iets ze niet bevalt.' Dat hij als Nederlander tussen de Italianen toch al anders was dan andere kinderen, maakte het bovendien makkelijker voor hem om homo te zijn, zegt Lachman.
Zijn Nederland is dus progressief en idealistisch. 'In een interview over Srebrenica las ik dat Nederlanders hun land zien als een witte engel in een duistere wereld: iets bijzonders.' Maar is dat intussen niet net zo achterhaald als het propere, hardwerkende Nederland van Les Hoogland? 'Daar moet ik over nadenken.'

Trots op Nederland
Eén ding hebben Joncarl Lachman en Les Hoogland in elk geval gemeen. Ze willen graag laten zien dat ze trots zijn op hun Nederlandse wortels. Lachman doet dat door hip Nederlands eten te serveren in Chicago. Hoogland helpt mee met de jaarlijkse Dutch Heritage Day en is lid van de Netherland America Foundation.
'Pas hadden we jullie ex-premier op bezoek, Jan-Peter Balkenende. Hem heb ik ook alle industrie laten zien. Hij was onder de indruk!' Lachman: 'Waar Nederland mee worstelt is het tolereren van intolerantie. Maar jullie zoeken altijd oplossingen. Dat respecteer ik nog het meest aan de Nederlandse psyche.'
Zaterdag maakte Joncarl Lachman speciaal voor de Wereldomroep Zaanse mosterdsoep klaar, een recept uit de tijd van Vincent van Gogh...met een modern tintje.