Expat, eruit! - Ontslag op staande voet

Werknemers frauderen jaarlijks voor vele miljoenen. Dit blijkt ook uit onderzoek van diverse bureaus die zijn gespecialiseerd in fraudeonderzoek. Het kan dan gaan om het stelen of verduisteren van geld of goederen van de werkgever, maar ook andere vormen van fraude zoals het ten onrechte declareren van privé-uitgaven.

Uit de arbeidsrechtpraktijk blijkt dat ook een aantal expats, meer dan in de jaren hiervoor, zich hieraan schuldig maakt. Het gaat dan vooral om het declareren van kosten die niet zijn gemaakt.
Als een werknemer in de fout gaat en geld of goederen van de werkgever achterover drukt of op een andere wijze frauduleus handelt, is ontslag op staande voet een logische reactie. Maar mag dat wel altijd? En moeten dan de bijzonder zware gevolgen voor een expat worden meegewogen?
Natuurlijk moet elke werknemer zich onthouden van onoorbaar gedrag. Maar als er dan toch sprake is van een ontslag, wat dan te doen...? En belangrijker, wat niet te doen…?

Casus
De Nederlandse expat Frank was naar Singapore uitgezonden door zijn werkgever, een bedrijf in scheepvaartartikelen met verschillende vestigingen in Azië. Begin dit jaar werd Frank geconfronteerd met zijn reiskostendeclaraties nadat was gebleken dat Frank een aantal onverklaarbare vliegtickets had gedeclareerd met hieraan gekoppeld enkele restaurantbonnen.
De werkgever in Nederland had Frank per email gevraagd om een nadere verklaring voor de betreffende declaraties. Frank kon niet anders dan melden dat het kosten (vliegtickets en restaurants) betrof van zijn echtgenote die hem had vergezeld op zakenreis. Frank heeft gelijk gemeld dat hij de bedragen (omgerekend ongeveer 1.500 euro)  terug zou betalen. Hij heeft dat dezelfde week nog gedaan.
Vertrouwen geschonden
Het kwaad was echter al geschied. De werkgever nam geen genoegen met een ‘sorry’ en de terugbetaling. Frank was hun man in Singapore en de werkgever nam het hem kwalijk dat hij het vertrouwen had geschonden. Frank werd nog in dezelfde week op staande voet ontslagen.

Het gevolg hiervan was dat de arbeidsovereenkomst per direct eindigde en Frank geen recht meer had op salaris of enige uitkering. Belangrijker voor Frank was dat het Singaporese dochterbedrijf de zogenaamde ‘Employment Pass’ in Singapore binnen zeven dagen na het ontslag moest opzeggen. Hierna verkreeg Frank enkel een ‘Short Term Visit Pass’ en moest hij na 30 dagen Singapore verlaten. Dit ook nog eens op eigen kosten, want de repatriëringclausule uit de ‘Expat Policy’ gold niet meer.

Natuurlijk was het Franks eigen schuld, maar wat moest hij nu doen en waren deze gevolgen niet te zwaar, gelet op zijn vergrijp?

Ontslaggronden
De arbeidsovereenkomst van expat Frank werd nog altijd beheerst door Nederlands recht. Op basis hiervan heeft een werkgever in principe altijd de mogelijkheid de arbeidsovereenkomst per direct te beëindigen als er sprake is van een zogeheten ‘dringende reden’.
De wet noemt als mogelijke redenen voor ontslag op staande voet onder meer de situatie dat de werknemer ’zich schuldig maakt aan diefstal, verduistering, bedrog of andere misdrijven, waardoor hij het vertrouwen van de werkgever onwaardig wordt’.

Alle omstandigheden
Hoewel het vertrouwen van de werkgever in de werknemer na de constatering van fraude vaak onherstelbaar is beschadigd, betekent dit niet dat hierop ‘zomaar’ de zwaarste sanctie van ontslag op staande voet mag volgen. Hiervoor moet worden gekeken naar alle omstandigheden van het geval, zoals de ernst van de gedraging, het al dan niet bestaan (en handhaven) van bedrijfsregels, de leeftijd van de werknemer, de lengte van het dienstverband, de staat van dienst van de werknemer en de gevolgen van het ontslag op staande voet voor de werknemer.
Van belang is natuurlijk ook dat de werkgever bewijs kan leveren van het frauduleus handelen. Een zeer kleine fraude kan voldoende reden zijn voor ontslag. Maar dat is niet het enige dat telt. De persoonlijke omstandigheden van de werknemer zijn ook van belang bij de vraag of er sprake is van een gegronde reden voor ontslag op staande voet.

Acties van Frank
Frank heeft het gegeven ontslag op staande voet niet geaccepteerd. Hij heeft zich gewend tot een advocaat die het ontslag direct heeft vernietigd. De belangrijkste redenen hiervoor waren dat Frank er groot belang bij had dat hij zijn (persoonlijke) zaken in Singapore kon afwikkelen en niet na 30 dagen al het land uit moest.
Daarnaast hadden Frank en zijn echtgenote er logischerwijs ook belang bij dat zij nog op basis van de ‘Expat Policy’ terug konden naar Nederland en niet zelf voor de kosten moesten opdraaien.
De vernietiging van het ontslag op staande voet heeft de advocaat met name gegrond op de zware gevolgen van het ontslag op staande voet voor de Frank en de persoonlijke omstandigheden van Frank, namelijk het zijn van expat. Dit daar de gevolgen van een ontslag voor een expat veel zwaarder wegen dan voor een werknemer die woont en werkt in Nederland.

Op kosten van
Uiteindelijk is de werkgever – onder druk van een kort geding - overstag gegaan en heeft het ontslag op staande voet ingetrokken. Vervolgens heeft Frank zijn zaken in Singapore afgewikkeld en is hij (samen met zijn echtgenote) teruggehaald naar Nederland conform de regels van de ‘Expat Policy’, en dus op kosten van de werkgever.

Helaas voor Frank, is in Nederland de arbeidsovereenkomst alsnog beëindigd door middel van een vaststellingsovereenkomst zonder dat aan Frank een ontslagvergoeding is betaald.
Frank is dus nog steeds zwaar gestraft voor zijn vergrijp, maar door een en ander in Nederland af te wikkelen zijn de schadelijke gevolgen voor Frank tot een minimum beperkt gebleven.

Opgelost
De moraal van het verhaal is natuurlijk dat je er als expat altijd voor moet zorgen dat de arbeidsproblemen in het thuisland Nederland worden opgelost en niet in het land van verblijf. Laat je in het buitenland goed voorlichten over je rechten én aanvaard geen schuld zonder eerst een advocaat te hebben geraadpleegd.
De andere kant van de medaille is natuurlijk dat alle werknemers – en dus ook expats – zich niet moeten laten verleiden tot frauduleus gedrag.