Si bo kore riba Rijkseenheid Boulevard den direkshon di Punda bo no ta mira e monumento dje lihé ei. Ta djis un piedra triangular di betòn ta pará un kantu. Antes tabatin un teksto riba dje. Mayoria di e lèternan di bròns a disparsé. Probablemente hòrtá. Lo no dura muchu òf e piedra mes lo disparse, pasobra niun hende no sa ta ken a poné ei na entrada di freezone, i pakiko.
Segun Alan van der Ree i Gedion Isena e monumento misterioso probablemente ta konta e historia di USS Erie. Un ‘gunboat’merikano ku Alemania a torpedá dia 12 di novèmber 1942.
Van der Ree i Isena ta eksperto di Segundo Guera Mundial. Van der Ree ta presidente di Battle Station Blaauw, Force Curaçao 1942 i e ta okupá su mes espesialmente ku e envolvimentu di merikano durante di guera aki na Kòrsou. Isena ta traha na Dienst Buitenlandse Betrekkingen i ta outor di un katèrn di historia di Segundo Guera Mundial pa HAVO i VWO.
Palabra legibel
Kiko tabatin para riba e monumento? Riba e piedra konmemorativo awor ta un palabra so por lesa:’protect’. “I esaki ta remarkabel, un palabra ingles! Un otro indikashon ku por konektá e monumento ku USS Erie ta e echo ku e ta pará na kabes di e krusada di Erieweg. Ades hopi tempu USS Erie tabata mará den bista di e monumento den haf. Tempu ku ofisina di duana no tabata t’ei ainda”, Van der Ree ta bisa.
Mester a pone e piedra konmemorativo rònt di 1950, pareu ku a kuminsá traha Nieuwe Havenweg. No ta kla ken a diseñá e piedra. Tampoko niun hende no sa kua instansha a pone e monumento einan. Un yamada via media sosial i investigashon den archivo ainda no tabatin e resultado desea.
“Pero esaki ta un kestion di tempu”, segun Isena. “No por ta ku a pone un monumentu i ku 65 aña despues niun hende no sa nada mas di dje.” I mes ora e ta bisa su tras ku 90 porshento di e reakshonnan riba Facebook tabata trata di e echo ku niun hende no konosé e monumento. “Niun hende no sa ku tin un monumento di guera ei.”
Konvoi di tènker
Kontrali na esaki historia di USS Erie sí ta bon dokumentá. E gunboat aki regularmente tabata kompaña konvoi di tènker. Kòrsou i Aruba tabata traha overtaim den produkshon di kombustibel pa avionnan di aliadonan.
Den atardi di 12 di novèmber 1942 un torpedo a dal den USS Erie. E barku tabata na kandela pegá na kantu, kaminda aktualmente ta Marriott Hotel. Seis òfisir merikano i un marinir a pèrdè nan bida den e atake aki.
Konmemorá
“I tin mas víktima di konmemorá” Van der Ree ta bisa. Na 1942 guera a yega masha serka ora Hitler a duna su supmarinonan orden pa destruí refineria Lago na Aruba i refineria Shell na Kòrsou. Hopi nabegante boneriano i kurasoleño a pèrdè nan bida den atake di torpedo di e supmarinonan aki.
Mas konosí ta e 15 chinesnan ku a welga i a muri ora òfisir hulandes a ehekutá nan. “Mayoria be nos ta konsiderá hende víktima si ta akto di e enemigu a pone nan pèrdè nan bida, pero e chinesnan aki tambe a muri pa motibu di guera”, tur dos ta bisa huntu.
Entretantu e búskeda di origen di e monumento misterioso den freezone ta sigui. Nos no mester lubidá e víktimanan nunka, pero e monumentonan tampoko”, Van der Ree ta bisa.”nada no ta mas instruktivo pa nos generashon hóben ku konosementu di historia pa medio di memorianan palpabel.”