Dit is de mobiele versie van Wereldomroep.nl. Klik hier voor de volledige versie
11 maart, 2012 - 16:35

Di pais guia pa retaguardia miedoso

Djamars awó, Hulanda lo ta pará den banki di akusashon di parlamento Europeo. Tema: e punto di notifikashon pa problemanan ku migrantenan di Oropa Oriental riba wèpsait dje partido PVV di Geert Wilders. Na Straatsburg nan ke tende dje promé ministro hulandes Mark Rutte pakiko e no ta tuma distansha dje inisiativa. Pero Rutte ta keda kas. Un kolumna dje koresponsal di Brusélas Tijn Sadée.

‘Bo ta e vershon Europeo dje outókrata venezolano Chávez. Di demokrasia bo no sa nada!’ Esaki abo, komo lider polítiko, ta tende den parlamento Europeo, dilanti di mas ku 700 representante di estado for di 27 pais, i bou di lus di lampi di mas ku dies ekipo di televishon.

E kos aki a pasa promé ministro di Hungria, Orban, tambe; e mester a responsabilisá su mes na Straatsburg pa un lèi di media nobo ku ta tapa boka di periodistanan den su pais. E parlamentarionan tabata preokupá, pero a mustra rèspèt tambe: e promé ministro di Hungria a kana drenta bok’i leon, sabiendo ku nan lo kaba kuné. Un prueba doloroso, pero el a hasi’é tòg numa.

Liña redadó
Tin menos komprenshon p’e próksimo pais ku nan lo bai enfoká riba dje. E biaha aki no ta trata di un nobato dje èks famia soviétiko, pero un instigador apresiá di Union Europeo: Hulanda. Promé ministro Rutte ta invitá pa bai duna hustifikashon na Straatsburg tokante dje punto di notifikashon pa kéhonan riba oropeonan di oriente: un liña di redu kaminda hulandesnan ku ta ‘eksperenshá molèster’ di obreronan polako, rumano òf búlgaro ku ta bini di eksterior, por mèldu.

‘Ta sembra odio, ta diskriminatorio,’ e parlamentarionan Europeo a grita den kor. Leu fo’i dje pasionan Europeo tambe tin krítika rib’e punto di notifikashon. Pero Mark Rutte no ta bin splika nada. No time. No ta urgente. Punto. Riba promé di mart e tabatin un kòmbersashon kòrtiku ku presidente dje parlamento Europeo, i k’esaki a terminá e kuestion. ‘E punto di notifikashon aki ta un inisiativa di un partido polítiko i no di mi gabinete,’ el a ripití na Brusélas.

Kunuku rumano
Rutte no tabata ke p’e kuestion dje punto di notifikashon eskalá bira algu grandi, pero ta nèt esaki a sosodé. Su di dos fayo tabata di asumí ku na Oropa, hende lo komprondé k’e PVV di Geert Wilders ta ‘tolerá’ su gabinete minoritario, pero k’e no ta miembro dje gabinete aki.

Na Oropa, hendenan ta habrí pa komprondé tur sorto di kos, pero entretantu, asta riba kunuku rumano ta konosí k’e fenómeno hulandes ‘toleransha’ masha tempu no tin nada mas di haber k’e pais guia opstiná, kaminda tabata tolerá bendementu di droga sòft. ‘Toleransha’ hulandes aworaki ta un eufemismo pa ‘kore skonde tras di algu’.

Otro públiko
Despues di su enkuentro kòrtiku ku Rutte riba promé di mart, presidente parlamentario Schulz a bisa: ‘Na Hulanda, Mark Rutte no por sin e partido PVV di Geert Wilders. Pero na Oropa, e ta bisa ku e no ke tin nada di haber ku Wilders. Ta imposibel pa persistí k’un rasonashon asina’ki; no ta akseptabel.’

Táktika i gùts: esei ta loke Rutte falta segun Oropa. Na Hulanda so e por despachá e punto di notifikashon komo un ko’i PVV. Pero un promé ministro ku ta hunga riba teritorio Europeo mester ripará ku einan tin enteramente un otro públiko den tribunanan, i k’e públiko ei por disidí di bai kontra bo, pasobra nan no ta konosí ku bo ‘toleransha’, no por komprondé bo harí afektuoso i spontáneo, no por komprondé pakiko bo no ta saka kara na momentu ku bo mester mustra kurashi.

Negoshi bou di preshon
Esun ku tende e iritashon ku ta kresiendo den pasionan Europeo pa ku Hulanda, lo sa ku Rutte ta neglishando un oportunidat ku su desishon di ignorá Straatsburg. E relashon ku Oropa sentral a fria bastante. Eksportashon p’e region ei ta bou di preshon, empresarionan ta bisa. Na Hungria, un korant ya a evoká un bòikòt riba serbes Heineken. Un proyekto di koperashon entre haf di Rotterdam i e haf rumano Constanta, ku un entrada anual di apróksimadamente dos bion euro, ta pará riba punta di seru pa motibu dje rabia romano riba e punto di notifikashon di PVV.

Pero tur kos lo pasa, ta táktika di Rutte, ku entretantu ta manda su ministronan pa teritorio Europeo k’e mesun método. Asina ta k’e dianan aki Gerd Leers, ministro di inmigrashon i asilo polítiko, ta buska apoyo serka su koleganan oropeo pa formulá e maneho di migrashon, ku Wilders ta desea asina tantu, di un forma mas kla. ‘Palabranan wapu, bon pa uso interno,’ segun e parlamentario Europeo hulandes bèrdè, Judith Sargentini. ‘Pero na Oropa, Leers ainda mester konvensé e komishon i parlamento Europeo, i e chèns k’esaki lo sosodé ta mashá chikí.’

Enfin, Leers ta haña poko apoyo na Oropa, i e no pensa mes ke ta haña apoyo dje polako, rumano i búlgaronan. Esaki ta djis un dje problemanan k’e ‘toleransha’ di Rutte ta okashoná. I e problemanan aki no ta ‘pasa’ sin mas.