Mogelijke EK-boycot verdeelt Nederland

Moeten Nederlandse ministers en leden van het Koninklijk Huis wegblijven bij het EK voetbal in Oekraïne? Als het aan minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken ligt, blijven ze desnoods thuis. Maar van mensenrechtenactivisten hoeft de boycot niet zo.
Rosenthal kwam gisteren met het dreigement van een boycot als reactie op de gemelde mishandeling van oud-premier Joelia Timosjenko in de gevangenis. 'Als de rechtsgang voor de gevangenen in Oekraïne, en in het bijzonder voor mevrouw Timosjenko, niet zichtbaar verbetert, dan moet u erop rekenen dat leden van de regering en het Koninklijk Huis wedstrijden in Oekraïne niet zullen bezoeken.'
De Nederlandse minister volgt het voorbeeld van de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso.
Symbolisch
Rem Korteweg van het Haags Centrum voor Strategische Studies staat ambivalent tegenover het dreigement. Soms zijn staatshoofden en regeringleiders gevoelig voor deze vormen van internationale druk, zegt de strategisch analist. 'Maar de situatie in Oekraïne zal hier niet op korte termijn door veranderen.'
Het is ook maar de vraag of dit dreigement leidt tot blijvende druk op Oekraïne en uiteindelijk een verbetering van de mensenrechten. 'We moeten ons afvragen wat er aan de orde is. Is het de situatie rond Joelia Timosjenko of zijn het structureel de mensenrechten in Oekraïne? Stel dat er wel degelijk iets verandert in de situatie van Timosjenko, betekent dat dan dat er structureel iets verandert aan de mensenrechtensituatie in Oekraïne? Of is dat vooral symbolisch?'
Volgens Korteweg is denkbaar dat de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj een gebaar maakt richting Timosjenko, waarna de internationale aandacht verslapt.
China
Cabaretier Eric van Muiswinkel voerde in 2008 actie voor een boycot van de Olympische Spelen in China. In Oekraïne worden de mensenrechten ook geschonden, maar volgens Van Muiswinkel hoeft daarom niemand weg te blijven uit de voormalige Sovjetrepubliek. De situatie is er 'fundamenteel anders' dan in China, stelt de zelfverklaarde mensenrechtenwatcher tegenover tijdschrift HP/De Tijd.
Oekraïne is volgens van Muiswinkel 'een rommelige, corrupte democratie versus een éénpartijstaat waar misschien wel honderdduizenden in kampen zitten'. De internationale gemeenschap had op China weinig invloed, dus bleef volgens de cabaretier het symbolische protest van een boycot over. Op Kiev is wél politieke druk uit te oefenen, maar die moet dan wel komen van 'grote spelers' als de EU en Duitsland.
Jeanne d'Arc
De Oekraïense voetballer Evgeni Levchenko, die ruim tien jaar voor verschillende clubs in Nederland speelde, mengt zich ook in het debat. Hij is tegen een boycot en denkt dat deze geen effect zal hebben. Levchenko noemt het opmerkelijk dat Timosjenko nu als een soort Jeanne d'Arc wordt beschouwd, terwijl in Oekraïne al jaren mensen om hun mening in de gevangenis worden gezet of vermoord.
Volgens de Nederlandse afdeling van Amnesty International is het goed dat er voorafgaand aan het EK druk wordt uitgeoefend op Kiev. Hopelijk leidt die tot een verbetering van de positie van Timosjenko en tot structurele verbeteringen van de mensenrechtensituatie, zegt woordvoerder Ruud Bosgraaf.
Om die druk optimaal te kunnen uitoefenen moeten 'we' juist wél gaan, benadrukt de mensenrechtenorganisatie.