Jarig Concertgebouworkest gaat wereld rond

Het Koninklijk Concertgebouworkest viert zijn 125-jarig bestaan in 2013 met een wereldreis en een feestprogramma in Amsterdam. Het 'beste orkest van de wereld' doet dan zes werelddelen aan.

Topsolisten en -dirigenten als de pianist Lang Lang en Bernard Haitink werken mee. En het orkest brengt zijn eigen app uit.

File van koetsen
In het najaar van 1888 stond er een file van koetsen naar Amsterdam-Zuid. Het pas opgerichte Concertgebouworkest gaf zijn eerste concert in het gloednieuwe Concertgebouw, destijds aan de rand van de stad.

Gebouw en orkest hebben inmiddels een wereldnaam opgebouwd. De grootste solisten en dirigenten waren en zijn nog steeds vereerd om met het orkest te werken in een zaal met een unieke akoustiek. En nog steeds stroomt het publiek toe.

Het –sinds 1988 Koninklijk- Concertgebouworkest is een van de belangrijkste culturele ambassadeurs van Nederland. Het orkest werd een paar jaar geleden uitgeroepen tot beste symfonie-orkest ter wereld.

Grammofoonplaten
Decennia lang reisden de musici regelmatig over de hele wereld. Hun orkest had ook via grammofoonplaten en radio-uitzendingen wereldwijd zijn faam gevestigd. Dat laatste mede dankzij Radio Nederland Wereldomroep, die opnamen van de Amsterdammers naar radiostations over de hele wereld verspreidde.

Amsterdammers? Algemeen directeur Jan Raes nuanceert het beeld: 'In het orkest, dat bestaat uit 120 musici van wie ongeveer 70 uit Nederland en 50 uit de rest van de wereld, zijn meer dan 20 nationaliteiten vertegenwoordigd. Het is een afspiegeling van de wereld.'

Zwaar jaar
Met 48 concerten op 30 lokaties op zes werelddelen kan je spreken van een wereldtournee. En thuis in Amsterdam speelt het orkest ook nog 71 concerten. Voor de musici wordt het een enerverend jaar.

Op 27 januari 2013 begint de wereldtournee met een concert in het Duitse Frankfurt. De musici zijn tweeënhalve week van huis, eindigend in Washington en New York.

Lekker dineren
Bijna elke dag reizen of een concert geven. Tijd om de stad te bekijken waar ze optreden, hebben de musici nauwelijks. Na hun reis moeten ze inchecken in het hotel, dan vaak door naar de concertzaal voor een repetitie. En lekker dineren wordt ook lastig. Tegen de tijd dat het publiek nog in een restaurant zit, moeten de orkestleden zich alweer verkleden en warmspelen.

Neem je voor twee weken concertkleding mee? En wanneer heb je tijd om die gemene loopjes in te studeren? Of wat als je instrument onderweg kapot gaat? Het publiek mag niets merken van al die stress.

Peter en de Wolf
In maart heeft het orkest vier optredens in Zuid-Afrika, inclusief een educatief concert met het sprookje 'Peter en de Wolf'. De laatste week van juni is er weer een oversteek naar Amerika: zes concerten in Sao Paulo, Rio de Janeiro en Buenos Aires. In augustus en september een paar reizen in Europa.

Maar dan in november drie weken nog verder van huis. Via Rusland, naar China en Japan, zelfs tien dagen in Australië. 'Hiermee voldoen we aan de vraag om te spelen in de belangrijkste concertzalen,' zegt directeur Raes.

Componisten
Tijdens het jubileumjaar klinkt vaak werk van componisten die zelf ooit met het orkest hebben opgetreden. 'Ein Heldenleben' heeft Richard Strauss in 1898 nota bene aan het Amsterdamse orkest en dirigent Willem Mengelberg opgedragen. Ook van Gustav Mahler, Serge Rachmaninow, Bela Bartok en Witold Lutoslawski staan stukken op de lessenaar.

In de passietijd –voor Pasen- komt 'Golgotha' aan bod van de Nederlands-Zwitserse Frank Martin (1890-1974). Daarnaast componeert de nestor van de Nederlandse componisten Louis Andriessen een nieuw stuk voor het orkest, evenals de Fin Magnus Lindberg. Hun werken klinken bij het openingsconcert in januari, danwel bij het verjaardagsconcert in november.

Dirigenten
Tijdens het jubileumjaar staat de Letse chef-dirigent Mariss Jansons vaak voor het orkest. Bij het Sterrenjubileum in april geven ook zijn voorgangers Riccardo Chailly en Bernard Haitink acte de présence. In dit concert komen zelfs drie solisten: de Chinese pianist Lang Lang, de Amerikaanse bariton Thomas Hampson en de Nederlandse stervioliste Janine Jansen. Die avond viert ook het gebouw zijn 125ste verjaardag.

En –zoals gewoonlijk- zijn er meer gastdirigenten van faam bij het orkest, zoals Iván Fischer en Gustavo Dudamel. Ook Antonio Pappano, de grote operadirigent, staat voor het orkest. Voor die gelegenheid, in augustus, is dat op een enorm drijvend ponton op de Prinsengracht. Dan speelt het orkest zelfs dat ene klassieke Hollandse lied: 'Aan de Amsterdamse grachten'.